กองทุน ววน. จับมือธนาคารโลกอนุรักษ์โลมาอิรวดี ควบคู่การพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนทะเลสาบสงขลา

กองทุน ววน. จับมือธนาคารโลกสานพลังภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน เร่งแผนงานท้าทายขับเคลื่อนการอนุรักษ์ “โลมาอิรวดี” ที่ใกล้สูญพันธุ์ ฟื้นฟูระบบนิเวศของลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา ควบคู่กับการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยอนุมัติงบวิจัยรวม 89.3 ล้านบาท เพื่อแก้ปัญหาและตอบสนองภาวะวิกฤติเร่งด่วนของประเทศ

     กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) โดยสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) จัดการปฐมนิเทศแผนงานขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดีในพื้นที่ทะเลสาบสงขลา ณ โรงแรมลากูน่า แกรนด์ โฮเทล แอนด์ สปา สงขลา เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2569 โดยมี ศ. ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการ สกสว. เป็นประธานในพิธีเปิด และแถลงข่าวร่วมกับนางสาวเสาวนีย์ มุ่งสุจริตการ รองผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ผู้แทนกรมประมง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง และธนาคารโลก เพื่อสร้างการรับรู้และความเข้าใจร่วมกันเกี่ยวกับสถานการณ์ ปัญหา และทิศทางการขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดีในลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาในมิติเชิงระบบตลอดจนเป็นเวทีเสริมสร้างเครือข่ายความร่วมมือและการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน ทั้งหน่วยงานนโยบาย หน่วยงานภาครัฐ นักวิจัย ภาคประชาชน และชุมชนในพื้นที่ เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนมาตรการอนุรักษ์ควบคู่ไปกับการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน

     ผู้อำนวยการ สกสว. ระบุว่า การปฐมนิเทศครั้งนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นของความร่วมมือสำคัญในการขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดี ซึ่งถือเป็นหนึ่งในสัตว์ทะเลหายาก และเป็นดัชนีชี้วัดความสมบูรณ์ของระบบนิเวศในพื้นที่ ปัจจุบันอยู่ในสถานะ “ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง” โดยข้อมูล ณ เดือนกุมภาพันธ์ 2568 จำนวนประชากรเหลือไม่ถึง 14 ตัวเท่านั้น คณะรัฐมนตรีจึงมีมติเห็นชอบกรอบค่าใช้จ่ายสำหรับแผนอนุรักษ์โลมาอิรวดีทะเลสาบสงขลา (พ.ศ. 2567-2571) วงเงิน 402.818 ล้านบาท เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2568 โดยให้ใช้จ่ายจากเงินช่วยเหลือจากต่างประเทศ และกองทุน ววน. เป็นลำดับแรก สกสว. จึงสนับสนุนงบประมาณวิจัยเพื่ออนุรักษ์โลมาอิรวดีและฟื้นฟูระบบนิเวศของลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา พร้อมกับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนโดยรอบ

    “งานวิจัยต้องสามารถเชื่อมโยงไปสู่การกำหนดนโยบายสาธารณะ การบริหารจัดการทรัพยากรในพื้นที่ การสร้างทางเลือกทางเศรษฐกิจที่ยั่งยืนให้กับชุมชน และการสร้างสมดุลระหว่างการอนุรักษ์กับการพัฒนา หากสามารถนำพลังของ ววน. มาผสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่นและพลังความร่วมมือของชุมชนได้อย่างแท้จริง ดิฉันเชื่อมั่นว่าทะเลสาบสงขลาจะเป็นต้นแบบของการบริหารจัดการระบบนิเวศที่ยั่งยืนของประเทศได้ และเป็นตัวอย่างของการใช้ความรู้เพื่อแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมในระดับพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม และที่สำคัญคือ การรักษาสมดุลของระบบนิเวศ ความมั่นคงของทรัพยากรธรรมชาติ และอนาคตของชุมชนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา” ศาสตราจารย์ ดร.สมปองกล่าว

    ทั้งนี้ แผนอนุรักษ์โลมาอิรวดีฯ ประกอบด้วย 6 แผนงาน 15 โครงการ 36 กิจกรรม เช่น การลดภัยคุกคามต่อโลมาอิรวดีและแหล่งที่อยู่อาศัย การจัดทำแนวเขตพื้นที่คุ้มครองโลมาอิรวดีที่ชัดเจน การประกาศเขตพื้นที่ห้ามทำการประมงด้วยเครื่องมือประมงที่เป็นอันตราย การฟื้นฟูความสมบูรณ์ของทะเลสาบสงขลาและการเพิ่มปริมาณสัตว์น้ำ การจัดสร้างแหล่งอาศัยสัตว์น้ำชายฝั่งบริเวณที่รับผิดชอบของชุมชน ประมงท้องถิ่น การศึกษาวิจัยนิเวศวิทยาและชีววิทยาของโลมาอิรวดีในทะเลสาบสงขลา การสำรวจการแพร่กระจายและจำนวนประชากรโลมาอิรวดีในทะเลสาบสงขลา การศึกษาวิจัยเพื่อแก้ไขปัญหาภาพแวดล้อมในทะเลสาบสงขลา

    “กองทุน ววน. ได้สนับสนุนงบประมาณวิจัยรวม 89.3 ล้านบาท ภายใต้แผนงานแก้ปัญหาและตอบสนองภาวะวิกฤติเร่งด่วนของประเทศ ผ่าน วช. เพื่อศึกษาแนวทางการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรโลมาอิรวดีและระบบนิเวศทะเลสาบสงขลาอย่างยั่งยืน ผสานกับการบริหารจัดการด้านเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนโดยรอบให้สอดคล้องและเกื้อหนุนต่อการคุ้มครองทรัพยากร โดยตั้งเป้าจะดำเนินการต่อเนื่องอย่างน้อย 3 ปี” ผู้อำนวยการ สกสว.กล่าว   

   แผนงานดังกล่าวดำเนินการควบคู่กับกิจกรรมต่าง ๆ ภายใต้การสนับสนุนเงินให้เปล่าจากกองทุน PROBLUE ของธนาคารโลก รวมทั้งสิ้น 4 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 132.36 ล้านบาท เพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์และยับยั้งการลดลงของประชากรโลมาอิรวดี พร้อมทั้งสนับสนุนการเสริมสร้างแหล่งอาศัยสัตว์น้ำเพื่อคืนความสมบูรณ์ให้กับทะเลสาบสงขลา ซึ่งจะสร้างความมั่นคงทางอาหารและรายได้ให้แก่ชุมชนประมงในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม พร้อมกันนี้ สกสว. ได้แต่งตั้งคณะทำงานขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดีทะเลสาบสงขลา เพื่อกำหนดทิศทางและบริหารจัดการแผนอนุรักษ์ผ่านกองทุน ววน. และติดตามประเมินผลการดำเนินงานวิจัยให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด

    ด้านนายสันติ นิลวัตน์ ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยทรัพยากรทางทะเล​และชายฝั่งทะเลอันดามันตอนล่าง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ในฐานะหัวหน้าโครงการ “การประเมินประชากรและการกระจายตัวของโลมาอิรวดีทะเลสาบสงขลาด้วยการสำรวจ เชิงบูรณาการและระบบรายงานการพบแบบใกล้เวลาจริงเพื่อการอนุรักษ์เชิงพื้นที่อย่างยั่งยืน” ระบุว่าโครงการวางแผนจะติดตั้งเครื่องมืออะคูสติก 64 ตัว เพื่อติดตามความเคลื่อนไหวของโลมาอิรวดีในแต่ละฤดูกาล และขอความร่วมมือจากนักท่องเที่ยวงดเข้าใกล้เขตที่อยู่อาศัยเพื่อไม่เป็นการรบกวนโลมาอิรวดี เนื่องจากมีอัตราการตายเพิ่มกระโดด 144 ตัว ภายในระยะเวลา 30 ปี (เฉลี่ย 8.4 ตัว/ปี) โดยภัยคุกคามสำคัญ คือ เครื่องมือประมง มลพิษในทะเลสาบสงขลาที่สะสมมานานแต่โลหะหนักยังไม่เกินเกณฑ์ และปัญหาที่อยู่อาศัย เป้าหมายสำคัญของโครงการคือ ต้องการให้ภัยคุกคามหายไป ขณะที่ชาวบ้านเองก็มีคุณภาพชีวิตที่ดี โดย ทช. ได้ช่วยเติมผลประโยชน์ให้ชาวบ้านโดยให้ผู้ทำอวนเป็นผู้ดูและโลมาอิรวดี เพื่อเฝ้าระวังตั้งแต่เริ่มต้น

เผยแพร่ข่าว : นางสาวเยาวลักษณ์  ทับช้างโท

สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
กลุ่มสื่อสารองค์กร
โทรศัพท์ 0 2333 3700
E-mail : pr@mhesi.go.th
Facebook : MHESIThailand
Instagram : mhesithailand
Tiktok : @mhesithailand
X (Twitter) : @MHESIThailand
YouTube : @MHESIThailand
Call Center 1313