ปลัดกระทรวง อว. ปาฐกถาพิเศษ “บทบาทของศูนย์ความเป็นเลิศในการพัฒนาประเทศ”

         เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2565 ศ.ดร.นพ.สิริฤกษ์ ทรงศิวิไล ปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ได้ร่วมเปิดการประชุมวิชาการประจำปี 2565 เรื่อง “บทบาทและความท้าทายของอนามัยสิ่งแวดล้อมในการพัฒนาประเทศ (The Role and Challenges of Environmental Health in National Development)” ของศูนย์ความเป็นเลิศด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมและพิษวิทยา พร้อมปาฐกถาพิเศษในหัวข้อ “บทบาทของศูนย์ความเป็นเลิศในการพัฒนาประเทศ” โดยมี นางสาวสุณีย์ เลิศเพียรธรรม หัวหน้าผู้ตรวจราชการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ทีมผู้บริหารจากศูนย์ความเป็นเลิศด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมและพิษวิทยา และนักศึกษาเข้าร่วมรับฟัง ณ ศูนย์ประชุมสถาบันวิจัยจุฬาภรณ์ กรุงเทพมหานคร

         ศ.ดร.นพ.สิริฤกษ์ ปลัดกระทรวง อว. กล่าวว่า “ทิศทางของ Center of Excellence (COE) ณ ขณะนี้นะครับ ผมพูดถึงเรื่องอุดมศึกษา ความจริงแล้วทางด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในเชิงโครงสร้างก่อนหน้านี้ไปไวกว่าทางด้านอุดมศึกษานะครับ แต่ในแง่ของการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในหลาย ๆ เรื่อง follow นี้ ทิศทางน่าจะไปแต่คล้าย ๆ กัน กระทรวงได้ดำเนินทิศทางในกลไกคล้าย ๆ Thailand Academy of Sciences ชื่อไทย ธัชวิทย์ ธั-ช-วิ-ท-ย์ แปลว่า ถือธงนำทางด้านวิทยาศาสตร์ ก่อนหน้านี้เค้าจะมีคู่แฝด แฝดของเค้าชื่อ ธัชชา ธัชชาตอนที่ตั้งตอนแรก คิดเป็นภาษาอังกฤษนะครับ Thailand Academy of Social Sciences TASSHA ตอนแรกเขียนภาษาอังกฤษง่าย ๆ คือ เป็น Center of Excellence  ทางด้านสังคมและเรื่องอื่น ๆ ตอนที่คิดธัชชา คนก็อ่านไม่ค่อยออก เค้าก็อ่านว่า ธัชช่า ธัชชาฟังดูเหมือนภาษาอินเดีย ธัชชาก็เหมือนภาษารัสเซีย คิดว่าจะเปลี่ยนชื่อก็ไปเปิดหนังสือตั้งชื่อเด็ก ๆ แล้วก็พระราชบัณฑิตมาดู บอกว่าคำว่า ธัชชา ถ้าเปลี่ยนจาก ท เป็น ธ แล้ว ธัชชา จะแปลว่า ผู้ถือธงนำ ก็เป็นคำมงคลคำหนึ่งนะครับ คือ ผู้ถือธงนำในทางวิชาการของประเทศ พอเราขับเคลื่อนทางด้านวิทยาศาสตร์ ก็เป็นก็เป็น ธัชวิทย์นะครับ ธั-ช-วิ-ท-ย์ Academy of Sciences เรากำลังจัดรูปแบบ ผมความคิดว่าในเรื่องกลไกของ COE จะเป็นกลไกสำคัญ COE ก็จะ drive เข้าไปอยู่ในทิศทางที่ว่านะครับ เราก็คิดว่าทุกเรื่องที่ทำ จะต้องมีจุดมุ่งหมาย จุดมุ่งหมายที่ว่าคือการพัฒนาประเทศด้วยความเป็นเลิศ ในมุมของกระทรวงเอง ผมคิดว่าในหมู่นักวิชาการ ไม่ได้เกิดความขัดแย้งอะไรกันระหว่างทางด้านวิชาการกับการพัฒนาประเทศนะครับ สุดท้ายเราก็ต้องการให้ประเทศพัฒนา พัฒนาความเป็นเลิศ พัฒนาความเป็นเลิศที่เกิดขึ้นอยู่บนพื้นฐานของ 3 ด้าน ด้านที่ 1 จะต้องพัฒนากำลังคนกลไกที่เป็นที่เป็น ธัชวิทย์ หรือ Academy of Sciences มุ่งเข้าไปที่เรื่องของการพัฒนากำลังคนของประเทศ ต้องมี flow ของคนเข้าไปในระบบอยู่ตลอดเวลา นั้นเป็นเรื่องที่หนึ่ง

         ประการที่ 2 จะต้องสามารถที่จะเป็นเป็นแหล่งรวบรวมกลไกลเครื่องไม้เครื่องมือ facility competency ด้านนั้นของประเทศได้ ตอนนี้เราอยากจะเห็นครับว่า COE แต่ละแห่งอย่างน้อยที่สุด ทราบว่าเรื่องนี้ประเทศไทยมีใครอยู่ที่ไหน และกำลังจะมีอยู่ที่ไหนบ้างครับ เรามี infrastructure มี facility และเรื่องอื่น ๆ ในด้านนั้นอยู่ที่ไหนบ้าง ทำอย่างไร ใช้อย่างไร ของการของการแชร์การใช้งานตรงส่วนนี้อย่างเต็มที่ ตอนนี้มีคน มีทีม IT กำลังทำรูปแบบเหมือน HUB เลยนะครับ เหมือนมีคนเคยใช้ ท่านเคยใช้ Airbnb หรือไม่ครับ ที่จองห้องพัก ตอนนี้เนี่ยประเทศไทยกำลังจะ launch คล้าย ๆ กับ Airbnb ทางด้านเครื่องมือวิทยาศาสตร์  facility ทางด้านวิทยาศาสตร์ที่จะสามารถเข้าไปได้ สมมติใครต้องการที่จะใช้ HPLC แบบนึงที่อื่นมีอะไรที่น่าจะ lock เข้ามาแล้ว ก็ดูการใช้งานได้เลย เค้ากำลังคิดระบบ กำลังดูระบบหลังบ้าน เพื่อที่จะดูเรื่องของ maintenance เรื่องของ cost sharing เรื่องของ cost ต่าง ๆ

         เรื่องที่ 3 ครับ COE จะต้องเป็นจะต้อง THINK TANK ของประเทศ จะต้องเป็น THINK TANK สำคัญของประเทศในด้านนั้น ๆ  ที่จะชี้ว่าในเรื่องนั้นประเทศไทยควรจะต้องทำอะไร ทำเมื่อไหร่ ชี้ทั้งทางด้านสังคม ชี้ทางด้านเศรษฐกิจ ชี้ทั้งทางด้านเรื่องอื่น ๆ  นะครับ ผมไม่ได้พูดละเอียดจำเพาะในแง่ของอนามัยสิ่งแวดล้อมและพิษวิทยา เพราะว่าทุกท่าน ณ ที่นี้ เป็นผู้เชี่ยวชาญในเรื่องนั้นอยู่แล้วมากกว่าที่ผมเป็นนะครับ แต่โดยภาพรวม COE  นี้อยู่ในจุดที่ดีมาก ๆ เพราะว่าทิศโลกเป็นอย่างนั้น ทิศทางของโลกเป็นอย่างนั้น เรื่องในเวที debate หลักของโลกตอนนี้ ไม่มีเรื่องอื่นนะครับ มีเฉพาะเรื่องนี้ ถ้าถามเรื่อง Mega trends โลกมีอะไรอยู่บ้างนะครับ บอกว่า ให้บอก top tree concern ของโลกสิ่งแวดล้อม ไม่ว่ายังไงก็ต้องอยู่ใน top tree ไม่มีทางหนี การพัฒนาอย่างยั่งยืน SDG ของสหประชาชาติ ที่ดูอยู่ อนามัยสิ่งแวดล้อมก็เป็นหนึ่งใน main priority ถึงแม้ SCG 17 ข้อนะครับ 17 ด้าน ถ้าถามให้ลดเหลือ 5 นะครับ สิ่งแวดล้อมก็ยังอยู่ สำหรับประเทศไทยเองทิศทางหลักของการขับเคลื่อนประเทศถามว่าประเทศไทยดูที่ไทยนะครับ APEC  ในเดือนหน้านะครับ document หลักก็คือ Bangkok on BCG economy ก็พูดถึงการพัฒนาโดยหลักการของ BCG ของ Bio-Circular-Green ก็เป็นเรื่องนี้อยู่ดี เพราะฉะนั้นผมคิดว่าโอกาสที่เกิดขึ้นนี้นะครับ สิ่งที่ทางศูนย์ได้ดำเนินการอยู่ ความร่วมมือของมหาวิทยาลัย สถาบันต่าง ๆ ที่ดำเนินการร่วมกันตลอดเวลาที่ผ่านมา”

         นอกจากนี้ภายในงานยังมีการอภิปราย เรื่อง “อนาคตของศูนย์ความเป็นเลิศในการขับเคลื่อนประเทศและภูมิภาคเอเชียอาคเนย์ด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม” โดยวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ ประกอบไปด้วย

- ศาสตราจารย์นายแพทย์บรรจง มไหสวริยะ อธิการบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

- คุณหญิงลักษณาจันทร เลาหพันธุ์ รองประธานสถาบันวิจัยจุฬาภรณ์ ฝ่ายวิเทศสัมพันธ์

- ดร. กิติพงค์ พร้อมวงค์ ผู้อำนวยการสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ

และผู้ดำเนินการอภิปราย ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร. นายแพทย์พรชัย มาตังคสมบัติ อดีตอธิการบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

          ศูนย์ความเป็นเลิศด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมและพิษวิทยา มีการผสมผสานงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับผลกระทบของสารเคมีต่อสิ่งแวดล้อมและส่งผลต่อสุขภาพอนามัยของคน ผลงานของศูนย์ฯ มีส่วนเกี่ยวข้องในการนำไปใช้เพื่อวางนโยบายในการป้องกันสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน ที่จะช่วยให้ประเทศไม่ต้องเสียงบประมาณในการฟื้นฟูสภาพแวดล้อมและการรักษาพยาบาล ตลอดจนงานวิจัยที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจของประเทศ